TGE hứa hẹn sự phát triển vượt bậc cho các blockchain mới, nhưng thường thì chúng kết thúc bằng việc thoát ra sớm, hệ sinh thái mờ nhạt và gây áp lực bán cho những người ủng hộ lâu năm.
Sự thật về Token Generation Events (TGEs): Bệ phóng hay lối thoát cho nhà sáng lập crypto?
Token generation events (TGEs) ngày càng bị chỉ trích như những “lối thoát” cho các nhà sáng lập crypto, để lại phía sau những blockchain ít hoạt động thực sự.
Các dự án thường ra mắt với lượng cung lưu hành (circulating supply) mỏng và định giá thổi phồng, khiến những nhà đầu tư chân chính khó có cơ hội đạt lợi nhuận bền vững. Nguồn tin trong ngành cho rằng lượng float thấp và cơ chế automated market makers (AMMs) có thể duy trì giá tạm thời, nhưng khi các đợt vesting bắt đầu mở khóa, áp lực bán thường nhanh chóng lấn át thị trường.
Một số token tăng vọt ngay khi ra mắt nhờ hype và sự khan hiếm, nhưng đa số lại trượt dài khi nguồn cung dần được tung ra lưu hành.
“Đây là một vòng luẩn quẩn không hồi kết,” Brian Huang, đồng sáng lập nền tảng quản lý crypto Glider, chia sẻ với Cointelegraph. “Một chain mới nhanh chóng trở nên vô nghĩa, nhân tài rời bỏ, và những người ở lại mắc kẹt với một chain chỉ còn sống nhờ market makers và AMMs.”
[Nguồn: Narb]
“TGE được coi là sự khởi đầu của blockchain, nhưng đang dần trở thành ‘endgame’.”
Sự gia tăng của những “orphan chains” sau TGE
Trong năm qua, một số nhà sáng lập đã đối mặt với phản ứng dữ dội vì rời bỏ dự án không lâu sau khi token được tung ra.
Jason Zhao, nhà sáng lập Story Protocol, đã từ bỏ vai trò toàn thời gian chỉ khoảng sáu tháng sau khi token ra mắt. Nhiều báo cáo ban đầu cho rằng sự ra đi này trùng khớp với mốc cliff 6 tháng trong lịch vesting, mặc dù Story phủ nhận và khẳng định các thành viên chủ chốt bị ràng buộc bởi cliff 1 năm trong lịch 4 năm.
Brian Huang nhận xét:
“Thực tế, token launch đáng lẽ phải là khởi đầu dự án, chứ không phải dấu hiệu cho thấy nhà sáng lập đang chuẩn bị rút lui.”
Exits by project founders remain a sore point for many crypto investors. Source: Anthony Sassano
Một ví dụ khác là Mo Shaikh, nhà sáng lập Aptos, cũng từ chức vào ngày 19/12 — hơn hai năm sau khi token APT và mainnet ra mắt. Tuy thời điểm này không quá sớm, nhưng các nhà phê bình chỉ ra rằng nó diễn ra ngay sau một cột mốc vesting quan trọng, với hơn 100 triệu APT được mở khóa ngày 12/12 (theo DefiLlama).
Core contributors’ APT unlocks topped 100 million tokens on Dec. 12. Source: DefiLlama
Sterling Campbell, nhà đầu tư tại Blockchain Capital, thừa nhận:
“Một số nhà sáng lập xem token launch như cơ hội kiếm tiền nhanh, nhưng vấn đề còn rộng hơn: đó có thể là sự mệt mỏi, xung đột lợi ích, hoặc nhận ra dự án không có product-market fit.”
Báo cáo từ Messari phân tích 150 token lớn trong 2024 cho thấy:
- Token có tỷ lệ phân bổ cho insiders (người trong cuộc) cao thường hoạt động kém.
- Token phân bổ nhiều cho public sale thì có hiệu suất tốt hơn.
Cryptocurrencies with higher public sale allocations performed better than those with high insider tokens. Source: Messari
Liệu có quá nhiều blockchain ra đời từ TGE?
Làn sóng TGEs cũng đặt ra câu hỏi lớn: ngành crypto có thực sự cần thêm blockchain mới không?
Từng được xem là bệ phóng cho các mạng lưới đầy tham vọng, giờ đây TGE bị chỉ trích là mục tiêu cuối cùng, trong khi blockchain được sinh ra chỉ tồn tại mờ nhạt.
Annabelle Huang, đồng sáng lập Altius Labs, nói trong một phỏng vấn:
“Chúng ta không cần thêm blockchain đa mục đích như Ethereum hay Solana nữa. Nhưng vẫn còn chỗ cho những mạng lưới được xây dựng cho các use case cụ thể.”
Ví dụ điển hình: Hyperliquid không hứa hẹn về một L1 mới ngay từ đầu, mà xây dựng một sàn derivatives, sau đó dần mở rộng thành blockchain riêng. Kết quả là token HYPE nhanh chóng lọt top 15 crypto lớn nhất theo vốn hóa (CoinGecko).
Ngược lại, nhiều L1 và L2 mới ra đời không có ứng dụng nổi bật nào để biện minh cho sự tồn tại ngay tại TGE.
Tại sao VCs vẫn tiếp tục rót vốn? Trước đây, Solana có lợi thế tốc độ vượt trội so với Ethereum. Nhưng giờ hầu hết blockchain mới đều có hiệu suất tương tự. Xu hướng hiện nay là VCs chọn các chain có phân phối người dùng mạnh sẵn có.
Điều này còn trở nên cạnh tranh hơn khi các công ty lớn như Stripe hay Robinhood tham gia với chain riêng, vốn đã có sẵn hàng chục triệu user.
Campbell cảnh báo:
“Họ có thể thúc đẩy adoption, nhưng cũng làm loãng tinh thần permissionless của crypto. Nguy cơ thực sự là Robinhood tận dụng open-source network mà cộng đồng mất 10 năm xây dựng — rồi chiếm hết thị phần.”
Vesting và áp lực cho supporters dài hạn
Cái nhìn tiêu cực càng rõ rệt khi nhà sáng lập rời đi sau TGE hàng triệu đô, ngay cả khi token của họ vẫn đang bị khóa theo lịch vesting.
Một số người cho rằng vesting đã công khai, và nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm khi mua token. Nhưng thực tế, vesting tạo nên áp lực lớn cho supporters chân chính.
Báo cáo tháng 5/2024 của Binance Research ước tính:
- Từ nay đến 2030, có tới 155 tỷ USD token sẽ được unlock.
- Nếu không đủ cầu hấp thụ, áp lực bán sẽ đè nặng toàn thị trường.
Tokens launch with a low supply, with the majority to be locked over the years, as of May 2024. Source: CoinMarketCap via Binance Research
Token thường ra mắt với supply thấp, phần lớn bị khóa và mở dần trong nhiều năm.
Kết luận
TGEs được thiết kế như một cơ chế gây quỹ, nhưng ngày càng trở thành sự kiện thanh khoản giúp insiders rút lui, thay vì tạo ra nền kinh tế blockchain bền vững.
Nếu các dự án không chứng minh được usage thật sự sau TGE, thì mô hình “định giá thổi phồng – sáng lập rời đi – chain bị bỏ rơi” sẽ còn tiếp tục.
🔎 Bình luận chuyên sâu từ FitCrypto
- Vấn đề gốc rễ: TGEs hiện nay giống như IPO thiếu kiểm soát. Thay vì niêm yết để gọi vốn phát triển lâu dài, nhiều dự án coi đó như cơ hội rút tiền nhanh.
- Người chịu thiệt: cộng đồng retail investors, vốn bị cuốn vào FOMO lúc launch nhưng phải gánh áp lực unlock trong nhiều năm.
- Cơ hội còn lại: các blockchain thực sự có use case (như Hyperliquid với derivatives) sẽ được thị trường ủng hộ. Những chain “chỉ để có token” sẽ nhanh chóng bị đào thải.
- Thông điệp cho nhà đầu tư: đừng chỉ nhìn hype lúc TGE. Hãy theo dõi vesting schedule, phân bổ token, và quan trọng nhất: dự án có sản phẩm thật sự hay không.
